มารยาทเล่มน้อย
เรียบเรียงโดย : ท่านผู้หญิงดุษฏีมาลา มาลากุล
๑ จรรยา คือ ความประพฤติที่ควรประพฤติได้แก่ ความมีมารยาทดี ความต้อนรับเชื้อเชิญ ความอดกลั้น และความเมตตากรุณา
๒ มรรยาทหรือมารยาท คือ กิริยาวาจาที่ถือว่าสุภาพเรียบร้อย ซึ่งบางขณะต้องประกอบด้วยการเสียสละ ความพอใจส่วนตัว เพื่อทำความพอใจให้ผู้อื่น
๓ ชาติไทยได้ชื่อว่า เป็นชาติที่มีมรรยาทงามที่สุดในโลก เพราะบรรพบุรุษของไทยได้วางแบบอย่างมรรยาทไว้อย่างเหมาะสม
๔ แบบอย่างมรรยาทของชาติไทยเป็นหลักการไม่มีวันล้าสมัย จึงใช้ได้ทุกโอกาส ทุกสมัย และทุกที่
๕ มรรยาทที่ถือว่างาม สำหรับสังคมที่ดีของไทยย่อมนำไปใช้ในสังคมที่ดีของชาติอื่นได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม
๖ กุลบุตร คือ ลูกชาย(ไม่ว่าจะเป็นชาติใด)ที่ได้รับการศึกษาอบรมแล้วย่อมเป็นผู้มีอัธยาศัยสุภาพและความประพฤติเรียบร้อย
๗ กุลบุตรย่อมมีความเหนี่ยวรั้งใจตนเอง และมีความละอายใจต่อบาป
๘ กุลบุตรไม่มั่วสุมกับสิ่งที่ไม่ดีงาม เช่น เป็นนักดื่มและนักการพนัน
๙ กุลสตรี คือ ลูกผู้หญิง(ไม่ว่าจะเป็นชาติใด)ที่ได้รับการศึกษาอบรมแล้ว ย่อมเป็นผู้มีอัธยาศัยสุภาพและมีความประพฤติเรียบร้อย
๑๐ กุลสตรี ย่อมีความเหนี่ยวรั้งใจตนเองและมีความละอาย ไม่ประพฤติการอันรู้อยู่แก่ใจว่าไม่เหมาะสมที่สุภาพสตรีจะประพฤติ
๑๑ กุลสตรี ย่อมสำนึกในความเป็นสตรี และมีความสำรวม กาย วาจาและใจ อยู่เป็นนิตย์ ไม่ส่งเสียงอื้ออึ่ง ไม่ทำตนสนิทสนมหรือหยอกเย้ากับบุรุษทั้งในที่ลับและที่เปิดเผย ไม่พูดจาหยาบคาย และไม่ปล่อยใจให้ฟุ้งซ่าน
๑๒ กุลสตรี ไม่แต่งตัวและแต่งหน้ามากจนเกินไป
๑๓ กุลบุตรและกุลสตรี เป็นผู้มีมรรยาทอันได้ขัดเกลาแล้วอย่างเรียบร้อยจึงเรียกสั้นๆว่าเป็นผู้มีมรรยาท
๑๔ ผู้มีมรรยาท คือ ผู้ที่รู้จัก“หัวนอนปลายเท้า” ในร่างกายของเรา เราถือว่าศีรษะเป็นของสูง และถือว่าเท้าเป็นของต่ำ
๑๕ ผู้มีมรรยาทไม่ถูกต้องศีรษะหรือบ่าผู้ใด นอกจากผู้นั้นจะเป็นเด็กยังไม่เดียงสา ซึ่งการจับต้องนั้นทำไปเพื่อความเอ็นดู
๑๖ ผู้มีมรรยาทไม่ข้ามกรายหรือยืนค้ำยืนศีรษะผู้ใด ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นคนสูงกว่าหรือต่ำกว่าหรือมีฐานนะเสมอกัน
๑๗ ผู้มีมรรยาทไม่รับของหรือส่งของข้าม หรือเฉียดศีรษะผู้ใด ไม่ว่าผู้นั้นจะมีฐานะสูงหรือต่ำยากจนมากเพียงใด
๑๘ ผู้มีมรรยาท ถือว่าเท้าเป็นของต่ำ ฉะนั้นไม่ใช้เท้าชี้สิ่งใดและไม่วางรองเท้าไว้ทางหัวนอน
๑๙ ผู้มีมรรยาทย่อมระมัดระวังในขณะที่จะลุกจะนั่งจะยืนและจะเดิน มิให้กระทบกระทั่งผู้ใด หรือของสิ่งใด
๒๐ ผู้มีมรรยาทย่อมส่งของให้ผู้อื่นโดยสุภาพ ไม่โยนไปหรือผลักไป
๒๑ ผู้มีมรรยาทย่อมมีกิริยาอันสำรวมอยู่เสมอ เฉพาะอย่างยิ่งไม่นั่งไขว่ห้างเฉพะหน้าผู้ใหญ่ ไม่เท้าสะเอวพูดกับผู้ใหญ่ ไม่เอามือล้วงกระเป๋าเสื้อหรือกางเกงขณะพูดกับผู้ใหญ่
๒๒ ผู้มีมรรยาท ไม่ล่วงเกินผู้ใด แม้ในสิ่งเล็กน้อย เช่นไม่บุกบั่นเข้าไปใช้สิ่งใดแม้เป็นของสาธารณะในขณะที่ผู้อื่นกำลังใช้อยู่ ในการใช้ของสาธารณะทุกอย่างผู้มีมรรยาทย่อมช่วยกันรักษาให้สะอาดและเรียบร้อย
๒๓ ผู้มีมรรยาทย่อมช่วยกันรักษาของทุกอย่างอันเป็นสาธารณะให้สะอาดและเรียบร้อย ไม่ทำให้สกปรก รก เปื้อน หรือเสียหาย ไม่ขีดเขียนตามกำแพง ผนัง หรือที่ไดๆเพราะการทำเช่นนั้นเป็นฯ การทำลายของสาธารณะ
๒๔ ผู้มีมรรยาทย่อมถือเป็นหน้าที่ที่จะต้องระวังรักษาสมบัติของชาติ ได้แก่ ศิลปะและโบราณสถานให้คงอยู่ถาวร เพื่อเป็นมรดกของชาติไทยสืบต่อไป ไม่ทำลาย ไม่หยิบฉวยหรือขุดค้นเอาเป็นสมบัติส่วนตนเป็นอันขาด เมื่อพบเห็นผู้ใดทำลายหรือหยิบฉวยสมบัติของชาติไปต้องแจ้งให้เจ้าหน้าที่ทราบโดยเร็วที่สุด
๒๕ ผู้มีมรรยาทย่อมยืนและเดินด้วยท่าทางอันสุภาพเรียบร้อย ไม่ส่ายไหล่ หรือแกว่งแขนจนเกินไป ไม่ส่งเสียงเอ็ดอึง ไม่หยอกล้อกันกลางถนน ไม่เดินรับประทานอาหารและไม่ทิ้งสิ่งที่ตนไม่ต้องการลงในที่สาธารณะ
๒๖ เมื่อไปบ้านผู้อื่นผู้มีมรรยาทย่อมสั่นกระดิ่งหรือเคาะประตูให้คนในบ้านทราบไม่ละลาบละล้วงเข้าไปในห้องก่อนได้รับเชิญเมื่อจะเข้าห้องในบ้านเรือนหรือแม้ที่ทำงานของผู้ใด ก็เคาะประตูให้เจ้าของทราบก่อน
๒๗ ผู้มีมรรยาทย่อมสำรมกิริยาวาจายิ่งขึ้นเมื่อมิได้อยู่ในบ้านเรือนของตนเอง
๒๘ เมื่อเข้าไปในบ้านเรือนผู้ใดผู้มีมรรยาทย่อมไม่หยิบสิ่งของเขามาดู
๒๙ ผู้มีมรรยาทย่อมไม่อ่านจดหมายของผู้ใดโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของ
๓๐ ผู้มีมรรยาทไม่พูดสอดหรือชิงพูดและเมื่อผู้ใดพูดดัวยก็ตอบไม่นิ่งเฉยเสียการพูดด้วยการเสียงดังเกินไปเป็นมรรยาทที่ไม่งาม
๓๑ เมื่อผู้ใหญ่พูดด้วยต้องหันมาฟังและรับคำก่อน ไม่หันหลังเดินออกเสียเฉยๆเมื่อพูดกับผู้ใหญ่ควรนั่งให้เรียบร้อย ถ้าในโอกาสที่ควรยืนก็ยืนโดยสำรวมแม้เมื่อยืนอยู่หรือนั่งอยู่โดยลำพัง ถ้าผู้ใหญ่ผ่านมาในระยะใกล้ชิดก็ควรแสดงคารวะโดยยอบตัวลง
๓๒ ผู้มีมรรยาทไม่ตะโกนคำที่หยาบคาย และไม่ใช้ภาษาที่หยาบคายในการสนทนาไม่ว่าในกรณีใดๆการกล่าวคำหยาบตอบกันมิใช่เป็นการแสดงความสนิทสนมแต่เป็นการแสดงมารยาททรามต่อกัน
๓๓ ผู้มีมรรยาทย่อมพูดจาด้วยถ้อยคำและสำนวนอันเรียบร้อยและออกกสำเนียงได้ชัดเจนถูกต้องทุกถ้อยคำ การพูดด้วยสำนวนและสำเนียงอันถูกต้องแสดงให้เห็นความเป็นผู้มีการศึกษาดี
๓๔ ผู้มีมรรยาทไม่ล้วง แคะ แกะ เกา หรือหาวเรอต่อหน้าผู้อื่น แม้จะไอหรือจามก็ต้องใช้ผ้าเช็ดหน้าปิดปาก
๓๕ ผู้มีมรรยาทไม่บ้วนน้ำลาย หรือสั่งขี้มูกลงบนถนนหรือที่สาธารณะใดๆถ้าจำเป็นต้องสั่งน้ำมูกหรือบ้วนคายสิ่งหนึ่งสิ่งใดให้สั่งหรือบ้วนคายใส่ผ้าเช็ดหน้าของตน
๓๖ ผู้มีมรรยาทไมดูดมือแทนการล้างมือ
๓๗ ผู้มีมรรยาทไม่จ้องดูผู้ใดโดยเพ่งพิศเหลือเกิน
๓๘ ผู้มีมรรยาทไม่นำสิ่งที่น่ากระดากมาเล่าให้แขกฟัง และไม่กล่าวถึงเรื่องร้ายในงานมงคล
๓๙ ผู้มีมรรยาทมีความเกรงใจผู้อื่นอยู่เป็นนิตย์
๔๐ ผู้มีมรรยาทไม่ลืมที่จะส่งของซึ่งผู้อื่นได้สงเคราะห์ให้ตนยืม
๔๑ ผู้มีมรรยาทไม่ข่มเหง แต่ต้องช่วยเหลือผู้ที่อ่อนแอ เช่น เด็กหรือผู้หญิง หรือคนชรา
๔๒ ผู้มีมรรยาทไม่หาประโยชน์ใส่ตนด้วยอาการที่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน
๔๓ ผู้ฉวยโอกาสเอา
